Podatnicy, którzy nie byli zobowiązani do prowadzenia księgowości i nie prowadzą jej dobrowolnie, mają prawo wyboru między porównaniem majątku przedsiębiorstwa zgodnie z § 4 ust. 1 EStG a rachunkiem zysków i strat zgodnie z § 4 ust. 3 EStG:
Zgodnie z nowym stanowiskiem przedsiębiorca może skorzystać z prawa wyboru również po zakończeniu roku, zasadniczo bezterminowo, aż do momentu, gdy decyzja podatkowa stanie się ostateczna. Dopiero gdy przedsiębiorca sporządzi roczne sprawozdanie finansowe, decyduje się na ustalenie zysku poprzez bilansowanie - a nie już z chwilą rozpoczęcia prowadzenia księgowości na początku roku obrotowego (wyrok BFH z 19.3.2009, BStBl. 2009 II s. 659).
Prawo wyboru jest jednak ograniczone przez określone warunki (§ 4 ust. 3 zdanie 1 EStG). Wybór rachunku nadwyżki po sporządzeniu sprawozdania nie jest już możliwy. Podobnie, wybór ustalenia zysku poprzez porównanie stanu jest wykluczony, jeśli podatnik nie sporządził bilansu otwarcia i nie wprowadził księgowości handlowej na początku okresu ustalania zysku. Wybór między metodami ustalania zysku może być również wykluczony, jeśli podatnik jest związany wyborem dokonanym w poprzednim roku obrotowym.
