(2021)
Jak oceniane są różne szkolenia jako środek całościowy?
Wiele dzieci przechodzi kilka szkoleń, zanim osiągną swój cel zawodowy, np. praktyka bankowa, a następnie studia, praktyka rzemieślnicza, a następnie szkoła techniczna lub średnia szkoła zawodowa, praktyka rzemieślnicza i średnia szkoła zawodowa oraz politechnika.
Zgodnie z dotychczasowym stanem prawnym pierwszy dyplom zawodowy (praktyka) był uważany za pierwsze szkolenie, a późniejsze studia za drugie szkolenie. Wydatki na pierwsze szkolenie są ograniczone jako wydatki specjalne (jeśli poza stosunkiem szkoleniowym) i na drugie szkolenie nieograniczone jako koszty uzyskania przychodu.
Na drugie szkolenie przysługuje zasiłek na dziecko tylko wtedy, gdy dziecko nie pracuje lub pracuje mniej niż 20 godzin tygodniowo.
Zgodnie z nowym stanem prawnym po ukończeniu pierwszego szkolenia dalsze szkolenie może być nadal uznawane za część pierwszego szkolenia, jeśli na podstawie obiektywnych dowodów można stwierdzić, że dziecko nie osiągnęło jeszcze zamierzonego celu zawodowego (tzw. szkolenie wieloetapowe). Należy wziąć pod uwagę, czy dalsze szkolenie jest ściśle związane z merytorycznym zakresem szkolenia nieakademickiego lub pierwszych studiów i jest realizowane w ścisłym związku czasowym (wyrok BFH z 15.4.2015, V R 27/14; pismo BMF z 8.2.2016, BStBl. 2016 I s. 226).
Znaczenie wieloetapowego szkolenia zawodowego:
- Dla rodziców korzystne jest, aby szkolenie zawodowe było oceniane jako pierwsze szkolenie tak długo, jak to możliwe. Wtedy przysługuje zasiłek na dziecko lub ulgi podatkowe, niezależnie od tego, czy dziecko w tym czasie - w tym okres oczekiwania na miejsce szkoleniowe oraz okres przejściowy - pracuje więcej niż 20 godzin tygodniowo (§ 32 ust. 4 zdanie 2 EStG).
- Dla dziecka korzystne jest, że po pierwszym dyplomie zawodowym od 2015 r. może odliczyć koszty dalszego szkolenia w nieograniczonej wysokości jako koszty uzyskania przychodu (§ 9 ust. 6 EStG).
Tipp
Nawet jeśli dzięki "wieloetapowemu szkoleniu" pojęcie pierwszego szkolenia na potrzeby zasiłku na dziecko i ulgi na dziecko zostało znacznie rozszerzone, to pojęcie "właściwego" pierwszego szkolenia na potrzeby odliczenia kosztów uzyskania przychodu pozostaje niezmienione. Od 2015 r. pierwsze szkolenie ma miejsce, gdy szkolenie odbywa się w zorganizowanym trybie szkoleniowym, trwa co najmniej 12 miesięcy w pełnym wymiarze godzin i kończy się egzaminem (§ 9 ust. 6 zdanie 2 EStG). Podczas kolejnego drugiego szkolenia koszty mogą być odliczane w pełnej wysokości jako koszty uzyskania przychodu, a strata może być przeniesiona na kolejny rok.
Administracja finansowa wyraźnie stwierdziła, że orzecznictwo dotyczące zasiłku na dziecko (od 2015 r.) ma zastosowanie i nie ma znaczenia, czy szkolenie zawodowe lub studia spełniają szczególne wymagania dotyczące pierwszego szkolenia zgodnie z § 9 ust. 6 EStG. W związku z tym zgodność "pierwszego szkolenia" w przypadku zasiłku na dziecko i odliczenia kosztów uzyskania przychodu została przerwana (pismo BMF z 8.2.2016, BStBl. 2016 I s. 226, Tz. 12d).
Federalny Trybunał Finansowy orzekł w 2014 r., że szkolenie zawodowe w ramach studiów dualnych stanowi jednolite pierwsze szkolenie, nawet jeśli praktyczne szkolenie (praktyka) kończy się wcześniej niż studia (licencjat). Ponieważ jest to pierwsze szkolenie, nie ma wpływu na prawo do zasiłku na dziecko, jeśli dziecko po ukończeniu praktyki pracuje ponad 20 godzin tygodniowo obok studiów (wyrok BFH z 3.7.2014, III R 52/13).
Beispiel
Hans ukończył w lutym 2012 r. szkolenie na elektronika (praktyka) i od razu złożył podanie o miejsce w średniej szkole technicznej. Ukończenie tej szkoły jest warunkiem wstępnym do podjęcia studiów na politechnice. Dąży bowiem do uzyskania dyplomu technika elektryka lub inżyniera elektryka. Szkołę techniczną rozpoczął w sierpniu 2012 r.
W okresie od marca do lipca 2012 r. pracował w pełnym wymiarze godzin w swoim wyuczonym zawodzie za zwykłe wynagrodzenie. Ten okres przejściowy jest również objęty zasiłkiem na dziecko. W październiku 2013 r. rozpoczął studia na politechnice. Kasa rodzinna odmówiła zasiłku na dziecko za okres oczekiwania z powodu zatrudnienia.
BFH uznaje to za "wieloetapowe szkolenie zawodowe" (praktyka - średnia szkoła techniczna - politechnika), które łącznie stanowi jednolite pierwsze szkolenie. Pierwszy dyplom zawodowy z praktyki nie stanowi jeszcze pierwszego szkolenia. Kolejne działania szkoleniowe są częścią jednolitego programu szkoleniowego. Są one ściśle związane z pierwszym działaniem zawodowym i zostały również przeprowadzone w ścisłym związku czasowym.
Jednak jakby sprawa nie była już wystarczająco skomplikowana:
Obecnie BFH wydał całą serię orzeczeń dotyczących dalszych przypadków i doprecyzował swoje stanowisko - ale niestety również je skomplikował. Ostatecznie można stwierdzić, że zawsze, gdy dalsze studia lub dalsze szkolenie są wykonywane "tylko obok pracy", zasiłek na dziecko zostanie odmówiony. Dorywcze prace są jednak nieszkodliwe (wyroki BFH z 11.12.2018, III R 22/18, III R 2/18, III R 32/17, III R 47/17). Przypadki, w których kasa rodzinna odmówiła zasiłku na dziecko na dalsze szkolenie, obejmowały między innymi:
- Przypadek 1: Syn najpierw ukończył szkolenie na bankowca. Następnie pracował w pełnym wymiarze godzin w banku, w którym odbył szkolenie. Kilka miesięcy po zakończeniu "pierwszego szkolenia" syn wziął udział w dwuletnim kursie wieczorowym na specjalistę ds. bankowości. BFH nie podjął ostatecznej decyzji, ale dał do zrozumienia, że nie przyzna zasiłku na dziecko, ponieważ szkolenie na specjalistę ds. bankowości prawdopodobnie bardziej przypomina szkolenie zawodowe. Sprawa została odesłana do sądu niższej instancji.
- Przypadek 2: Córka najpierw ukończyła praktykę jako bankowiec. Już krótko po zakończeniu szkolenia rozpoczęła studia w kolegium zawodowym o specjalności marketing. Państwowo uznane studia z tytułem "Dyplomowany ekonomista" odbywały się w niepełnym wymiarze godzin. Jednocześnie córka pracowała najpierw w banku, a później w salonie samochodowym. Tygodniowy czas pracy wynosił 40 godzin. Również w tym przypadku BFH nie podjął ostatecznej decyzji. Sąd niższej instancji musi zbadać, czy stosunek szkoleniowy był raczej podporządkowany stosunkowi pracy, czy odwrotnie, stosunek pracy był podporządkowany stosunkowi szkoleniowemu. Prawdopodobnie zasiłek na dziecko zostanie jednak cofnięty.
- Przypadek 3: Syn zdał egzamin w zawodzie elektronika w specjalności technika energetyczna i budowlana i został zatrudniony przez firmę szkoleniową w tym samym miesiącu z tygodniowym czasem pracy wynoszącym 38 godzin. Kilka miesięcy później syn uczęszczał na dwuletni wieczorowy kurs na mistrza przemysłowego elektrotechniki IHK. Sprawa została odesłana do sądu finansowego, który teraz musi zbadać, czy szkolenie czy praca były na pierwszym planie. Wiele wskazuje jednak na to, że praca była na pierwszym planie i w związku z tym nie przysługuje zasiłek na dziecko.
- Przypadek 4: Córka ukończyła szkolenie na pracownika biura podatkowego. Następnie została zatrudniona przez dotychczasowy zakład szkoleniowy w pełnym wymiarze godzin. Bezpośrednio po egzaminie córka zapisała się do szkoły ekonomicznej, aby uzyskać tytuł dyplomowanego ekonomisty w specjalności ekonomia (ze szczególnym uwzględnieniem podatków). Szkolenie w niepełnym wymiarze godzin trwało 3 1/2 roku. Również w tym przypadku sąd finansowy musi ponownie zdecydować po odesłaniu przez BFH i uwzględnić nowe zasady BFH. Podobnie jak w trzech poprzednich przypadkach, nie jest bardzo prawdopodobne, że rodzice wygrają spór prawny.
W trzech kolejnych orzeczeniach chodziło o zasiłek na dziecko dla córek, które po ukończeniu szkolenia na pracownika administracyjnego ukończyły kurs wieczorowy na specjalistę ds. administracji (wyrok BFH z 20.2.2019, III R 42/18; wyroki BFH z 10.4.2019, III R 51/18 i III R 33/18). W sześciu przypadkach chodziło o zasiłek na dziecko dla dzieci, które po ukończeniu szkolenia na bankowca podjęły studia wieczorowe na specjalistę ds. bankowości lub studia finansowe lub ekonomiczne (wyroki BFH z 21.3.2019, III R 12/18, III R 16/18, III R 17/18, III R 40/18 i III R 50/18; wyrok BFH z 10.4.2019, III R 19/18). Dziesiąte orzeczenie dotyczyło zasiłku na dziecko dla syna, który po ukończeniu szkolenia na mechanika przemysłowego i szkolenia mistrzowskiego ukończył kurs na "Dyplomowanego technika ds. zarządzania" (wyrok BFH z 21.3.2019, III R 18/18).
Wszystkie przypadki zostały odesłane do sądów niższej instancji w celu dalszego wyjaśnienia stanu faktycznego. BFH dał jednak już do zrozumienia, że zasiłek na dziecko zostanie odmówiony, jeśli dzieci pracowały w pełnym wymiarze godzin i dalsze szkolenia nie były na pierwszym planie w porównaniu z pracą.
Schemat kontrolny:
Orzecznictwo dotyczące zasiłku na dziecko w przypadku dalszych studiów lub dodatkowego szkolenia stało się niezwykle skomplikowane. Następujący schemat kontrolny może jednak pomóc w kwestii, czy zasiłek na dziecko powinien być przyznany:
1. Czy jest to szkolenie lub studia, które opierają się na pierwszym szkoleniu? Jeśli tak: przejdź do punktu 2. Jeśli nie, jest to inna "specjalność": zasiłek na dziecko jest przyznawany tylko wtedy, gdy nie wykonuje się pracy zarobkowej lub pracy maksymalnie 20 godzin tygodniowo.
2. Czy istnieje związek czasowy między dwoma etapami szkolenia? Jeśli tak: przejdź do punktu 3. Jeśli nie: zasiłek na dziecko jest przyznawany tylko wtedy, gdy nie wykonuje się pracy zarobkowej lub pracy maksymalnie 20 godzin tygodniowo.
Uwaga: Jeśli syn lub córka zapisali się na kolejny etap szkolenia (np. kurs mistrzowski) dopiero kilka miesięcy po ukończeniu pierwszego szkolenia (np. egzaminu czeladniczego), nie wyklucza to połączenia etapów szkolenia (BFH 11.12.2018, III R 32/17).
3. Czy dziecko wykorzystuje kwalifikacje, które uzyskało po pierwszym ukończeniu, już do pracy, którą teraz faktycznie wykonuje? Jeśli tak: Wiele wskazuje na to, że dalsze szkolenie nie jest już częścią "całościowego szkolenia". Skutek: zasiłek na dziecko na dalsze szkolenie prawdopodobnie nie zostanie przyznany, ponieważ praca stała się priorytetem. Jeśli nie: Prawo do zasiłku na dziecko może zostać zachowane, ponieważ dalsze szkolenie jest na pierwszym planie. W obu przypadkach należy jednak dokonać ogólnej oceny z punktem 4.
Przykłady:
Jeśli np. czeladnik lub kupiec zostanie zatrudniony przez firmę szkoleniową w wyuczonym zawodzie lub licencjat podejmie pracę, którą umożliwia mu ten dyplom, może to być wskazówka, że praca stała się priorytetem. Taka sytuacja wskazuje zdaniem BFH, że dalsze działania szkoleniowe służą jedynie doskonaleniu zawodowemu lub podnoszeniu kwalifikacji w już podjętym i wykonywanym zawodzie. Jeśli dziecko podejmuje pracę, która byłaby dla niego dostępna również bez uzyskanego dyplomu (np. praca dorywcza w gastronomii lub handlu) lub jeśli praca nie jest typowo stałym zatrudnieniem (np. licencjat, który podczas kolejnych studiów magisterskich pracuje 19 godzin jako pomocnik naukowy i dodatkowo udziela 3 godzin korepetycji tygodniowo), może to wskazywać na priorytetowe szkolenie zawodowe.
4. Czy praca jest nadrzędna wobec dalszego szkolenia i czy szkolenie jest zatem prowadzone obok pracy? Jeśli tak: W ogólnej ocenie z punktem 3 zasiłek na dziecko prawdopodobnie zostanie cofnięty. Jeśli nie: Zasiłek na dziecko powinien zostać zachowany w ogólnej ocenie z punktem 3, ponieważ szkolenie jest na pierwszym planie.
Przykłady:
Jeśli np. praca w niepełnym wymiarze godzin wynosząca regularnie 22 godziny tygodniowo jest tak rozłożona, że dostosowuje się do planu szkoleniowego, jest to wskazówka na priorytetowe szkolenie. To samo dotyczy sytuacji, gdy dziecko pracuje maksymalnie 20 godzin tygodniowo w semestrze, ale dzięki zwiększonej liczbie godzin tygodniowo w czasie wakacji semestralnych osiąga średni czas pracy przekraczający 20 godzin tygodniowo. Jeśli dziecko pracuje prawie w pełnym wymiarze godzin, a szkolenia odbywają się tylko wieczorami i w weekendy, wskazuje to na to, że dalsze szkolenia odbywają się tylko obok pracy. Wreszcie może mieć również znaczenie, czy i w jakim stopniu praca i szkolenia są ze sobą powiązane nie tylko czasowo, ale także merytorycznie.
UWAGA: Dla porządku należy w tym miejscu zaznaczyć, że powyższe dotyczy oczywiście również kwestii przyznania ulgi na dziecko.
